‘กระต่ายบนดวงจันทร์’ ตำนานที่วิทยาศาสตร์มีคำตอบ!

กระต่ายบนดวงจันทร์

เวลาเงยหน้ามองฟ้า เพื่อน ๆ เคยสงสัยไหมว่าก้อนเมฆ ดวงดาว และพระจันทร์ กำลังบอกอะไรกับเราอยู่หรือเปล่า ? เพราะบางครั้งสิ่งที่เรามองเห็นก็คล้ายกับรูปร่างคน สัตว์ สิ่งของชนิดต่าง ๆ โดยเฉพาะภาพที่เห็นบนดวงจันทร์ ซึ่งหลายคนพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า นั่นมันกระต่าย! แถมยังกลายเป็นนิทานกระต่ายบนดวงจันทร์ที่เล่าขานสืบต่อกันมานานแสนนานเลยทีเดียว 

วันนี้เราเลยอยากจะชวนมาฟังเรื่องราวหลากหลายที่เกี่ยวข้องกับ ‘กระต่ายบนดวงจันทร์’ ทั้งตำนานของแต่ละชนชาติ มุมมองของนักดาราศาสตร์ และคำอธิบายของนักจิตวิทยา ที่จะมาตอบคำถามเราว่า สรุปแล้วภาพกระต่ายบนดวงจันทร์ที่เราเห็นนั้นคืออะไร และทำไมต้องเป็นกระต่ายด้วยนะ

 

ตำนานกระต่ายบนดวงจันทร์

“...กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว พระอินทร์แปลงกายเป็นฤๅษีเฒ่าผู้หิวโหย เพราะอยากจะลองใจสัตว์สามชนิดที่บำเพ็ญเพียรมาเป็นเวลานาน ได้แก่ เต่า ลิง และกระต่าย เมื่อทั้งสามเห็นฤๅษีเฒ่า ก็ได้นำอาหารของตัวเองมาให้ โดยเจ้าเต่ามีผักบุ้ง ส่วนลิงมีผลไม้ แต่กระต่ายน้อยกินหญ้าเป็นอาหาร เลยไม่สามารถหาอาหารมาให้ฤๅษีได้ เจ้ากระต่ายจึงตัดสินใจนำหญ้าแห้งมาวางกองไว้ตรงหน้า ซึ่งตอนแรกฤๅษีเฒ่าบอกว่า กระต่ายคงบำเพ็ญเพียรมาไม่มากพอ เลยเอาหญ้าแห้งที่แม้แต่ตัวเองก็กินไม่ได้มาให้ผู้อื่น 

แต่แล้ว เจ้ากระต่ายก็จุดไฟ แล้วกระโดดเข้าไปเพื่อเป็นอาหารให้แก่ฤๅษีแทน เรื่องราวแสนเศร้านี้ ทำให้พระอินทร์ (ที่แปลงกายมาเป็นฤๅษี) รู้สึกผิดและยกย่องเจ้ากระต่าย เขาจึงนำเถ้าถ่านและวิญญาณของกระต่ายไปไว้บนดวงจันทร์ เพื่อเตือนใจ และเป็นอนุสรณ์ถึงความเสียสละอันยิ่งใหญ่ของกระต่ายน้อยตัวนี้...”

กระต่ายบนดวงจันทร์

ภาพกระต่ายปรุงยาบนดวงจันทร์ตามตำนานของประเทศจีน (ขอบคุณภาพจาก wolfberrystudio)

เรื่องราวที่เล่าไปข้างต้น เป็นตำนานทางพุทธศาสนา ซึ่งประเทศเพื่อนบ้านในแถบเอเชียหลายประเทศ ก็มีเรื่องราวเค้าโครงคล้าย ๆ กันนี้ เพียงแต่เปลี่ยนตัวละครหรือตอนจบของเรื่องเล็กน้อย เช่น เปลี่ยนเพื่อน ๆ ของกระต่ายเป็นนาคและสุนัขจิ้งจอก หรือเปลี่ยนจากพระอินทร์เป็นเทพหรือชายชรา ฯลฯ ซึ่งนิทานเหล่านี้ ไม่ได้เป็นแค่เรื่องเล่าเพียงอย่างเดียว แต่ยังกลายเป็นความเชื่อที่ส่งต่อกันมาจนเกิดเป็นประเพณีต่าง ๆ อย่างการบูชาเทพเจ้ากระต่าย ในวันไหว้พระจันทร์ของประเทศจีน ซึ่งมีที่มาจากความเชื่อที่ว่า บนดวงจันทร์มีกระต่ายหยก ทำหน้าที่ปรุงยาอายุวัฒนะ และอยู่เคียงข้างเทพธิดาฉางเอ๋อ (Chang'e) วันหนึ่งเมืองปักกิ่งเกิดโรคระบาดครั้งใหญ่ เทพธิดาฉางเอ๋อจึงส่งกระต่ายหยก ลงมารักษาโรคให้กับชาวบ้าน ตั้งแต่นั้นมาเลยมีธรรมเนียมการกราบไหว้บูชาเทพเจ้ากระต่ายในวันไหว้พระจันทร์นั่นเอง 

นอกจาก ภาพกระต่ายยืนอยู่บนดวงจันทร์แล้ว บางประเทศยังมองเงาบนนั้นเป็นรูปร่างหรือเรื่องราวอื่น ๆ อย่างญี่ปุ่นเชื่อว่าเงานั้น คือ กระต่ายที่กำลังตำแป้งสำหรับทำโมจิ ทางฝั่งยุโรปบางประเทศมองว่าเป็นภาพหญิงสาว ภาพสิงโต หรือภาพปู แตกต่างกันออกไปตามมุมมองและจินตนาการของผู้คนในประเทศนั้น ๆ ซึ่งถ้าเพื่อน ๆ สนใจก็สามารถเข้าไปดูเรื่องราวสนุก ๆ เกี่ยวกับตำนานกระต่ายบนดวงจันทร์กันต่อได้ในลิงก์นี้เลย 

 

 

 

เรามองเห็นเจ้ากระต่ายเพราะ ‘แพริโดเลีย (Pareidolia)’

เพื่อน ๆ หลายคนอาจจะเริ่มสงสัยแล้วว่า ภาพกระต่ายที่เราเห็นบนดวงจันทร์ จริง ๆ แล้วคืออะไรกันแน่นะ ซึ่งบอกเลยว่าเบื้องหลังการมองเห็นภาพนี้ มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ซ่อนอยู่ นั่นก็คือปรากฏการณ์ที่เรียกว่า แพริโดเลีย (Pareidolia) 

แพริโดเลีย (Pareidolia) ไม่ใช่ชื่ออาหาร ไม่ใช่เวทมนตร์ แต่เป็นการรับรู้ของนุษย์ ซึ่งอาจเป็นการมองเห็น หรือได้ยินสิ่งใดสิ่งหนึ่ง แล้วตีความหรือเชื่อมโยงไปยังสิ่งที่อาจจะไม่ได้เกี่ยวข้องกันเลยก็ได้ อย่างเวลาที่เรามองเห็นเมฆเป็นรูปสัตว์ชนิดต่าง ๆ เห็นท่อน้ำเป็นรูปหน้าคน และแน่นอนว่าการเห็นกระต่ายบนดวงจันทร์ก็มาจากปรากฏการณ์นี้เช่นเดียวกัน

กระต่ายบนดวงจันทร์

ภาพตัวอย่างปรากฏการณ์แพริโดเลีย (ขอบคุณภาพจาก Blog da Giovanna)

ปรากฏการณ์แพริโดเลีย ไม่ได้เป็นความผิดปกติของมนุษย์แต่อย่างใด ซึ่งนักดาราศาสตร์ที่มีชื่อว่า คาร์ล เซแกน (Carl Sagan) ตั้งสมมุติฐานไว้ว่า แพริโดเลียมีไว้เพื่อการเอาตัวรอดของมนุษย์ เช่น การมองเห็นใบหน้าหรือรู้ว่าคน ๆ นั้นเป็นใคร แม้จะอยู่ที่ไกล ๆ ก็ตาม และยังช่วยป้องกันตัวจากเหล่านักล่าทั้งหลาย เช่น ในยุคหิน เมื่อมนุษย์ออกไปล่าสัตว์แล้วเห็นพุ่มไม้ขยับไปมา แถมเห็นภาพคล้าย ๆ ดวงตาสองคู่กำลังจับจ้องอยู่ ถ้ามนุษย์คิดว่านั่นเป็นเรื่องปกติธรรมดา ก็มีโอกาสที่จะถูกสัตว์ร้ายจับไปเป็นเหยื่อได้ แต่ถ้ามองแล้วรู้สึกว่าข้างในพุ่มไม้มีอะไรบางอย่างที่อันตราย ก็อาจจะหนีไปได้ทันและปลอดภัยจากเหล่าสัตว์ร้ายได้ในที่สุด

 

(กระต่าย) เป็นทะเล...ไม่ใช่เขา

ฉันเป็นทะเล ไม่ใช่เขา ต่อให้ทำยังไงเธอคงจะไม่รักเรา…” พอพูดถึงเงาบนดวงจันทร์แล้วเราก็อดนึกถึงเพลงนี้ไม่ได้ เพราะจริง ๆ แล้วเงาที่ว่านี้ไม่ได้เป็นกระต่ายอย่างที่เล่าขานในตำนานต่าง ๆ แต่เป็นทะเลที่อยู่บนดวงจันทร์ต่างหากล่ะ

กระต่ายบนดวงจันทร์

ภาพทะเลบนดวงจันทร์ (Luna Mare)  (ขอบคุณภาพจาก flickr.com)

นักดาราศาสตร์ได้อธิบายเรื่องนี้ว่า เงาสีเทาที่เห็นนั้นเกิดขึ้นเมื่อประมาณ 3.9 - 3 พันล้านปีที่แล้ว เมื่ออุกกาบาตพุ่งชนดวงจันทร์ ตู้มมมม! กลายเป็นหลุมขนาดยักษ์จำนวนมาก จากนั้นลาวาก็ได้เข้ามาท่วมบริเวณนี้ จนเกิดเป็นพื้นที่สีทึบเต็มไปด้วยหินบะซอลต์ที่เรียกว่า ทะเล (sea) หรือ มาเร (mare) หากมองจากโลกก็จะเห็นว่า พื้นที่สีทึบตรงนี้มีรูปร่างคล้าย ๆ กระต่าย ส่วนพื้นที่ที่ไม่ใช่ทะเล และอยู่สูงกว่าบริเวณนั้นจะมีสีจางกว่า เรียกว่า ที่สูงดวงจันทร์ หรือ lunar highland นั่นเอง 

พออ่านมาถึงตรงนี้แล้ว เพื่อน ๆ คิดเหมือนเราไหมว่า มนุษย์นี่น่าทึงมาก ๆ เลยนะ เพราะแค่ภาพเงาบนดวงจันทร์ ก็กลายเป็นจุดเริ่มต้นของความสร้างสรรค์ทั้งเรื่องราว นิทาน ตำนาน หรือแม้แต่การค้นหาคำตอบทางวิทยาศาสตร์ เพื่ออธิบายปรากฏการณ์ต่าง ๆ มากมายเลยล่ะ 

นอกจากเรื่องของพระจันทร์แล้ว ถ้าเพื่อน ๆ อยากจะติดตามเรื่องราวแสนมหัศจรรย์ของธรรมชาติรอบตัว ก็สามารถเข้าไปอ่านต่อได้ในบทความ ฝนตกแบบนี้ พายุเป็นคนทำรึป่าว ? หรือบทความ ร้อนเหมือนเตาอบ แต่ทำไมพยากรณ์บอก 36 องศา! แล้วอย่าลืมโหลดแอปพลิเคชัน StartDee มาทบทวนบทเรียนในห้องกันต่อ จะได้มีความรู้ทั้งในห้องเรียนและความรู้รอบตัวควบคู่กันไปด้วยเลย 

School-of-you-main-KV_840x213__Draft01

 

Reference : 

ศุภศรุต. (2017, November 1). เรื่องเล่า “กระต่ายบนดวงจันทร์”. Retrieved June 26, 2020, from http://oknation.nationtv.tv/blog/voranai/2017/11/01/entry-1

Wonderfulpackage. (n.d.). วันไหว้พระจันทร์ ตำนานเทพฉางเอ๋อและกระต่ายบนดวงจันทร์. Retrieved June 26, 2020, from https://www.wonderfulpackage.com/article/v/124/

Nishino, J. (2017, September 14). Jugoya (Night of the Full Moon) - Japanese Encyclopedia: MATCHA - JAPAN TRAVEL WEB MAGAZINE. Retrieved June 26, 2020, from https://matcha-jp.com/en/2695

Truefaith7. (2018, December 09). The Moon Rabbit in Legend and Culture. Retrieved June 26, 2020, from https://owlcation.com/social-sciences/moon-rabbit

อาจวรงค์ จันทมาศ. (2020, April 22). แพริโดเลีย (Pareidolia). Retrieved June 26, 2020, from https://www.blockdit.com/posts/5e9f9fe05429cb27891daeb3

Armstrong, K. (2019, January 23). Pareidolia: The science behind seeing faces in everyday objects. Retrieved June 26, 2020, from https://www.lenstore.co.uk/eyecare/pareidolia-science

พิสิฏฐ นิธิยานันท์. (n.d.). ?ธรณีวิทยาดวงจันทร์เบื้องต้น? (Introduction to Lunar Geology)(3). Retrieved June 26, 2020, from http://old.narit.or.th/index.php/astronomy-article/805-introduction-to-lunar-geology-3

รัตติกาล ศรีอำไพ. (2013, November 17). กระต่ายบนดวงจันทร์. Retrieved June 26, 2020, from https://www.facebook.com/AllForNostalgia/photos/a.367949849973453/425765387525232/?type=3

แสดงความคิดเห็น