มงคลสูตรคำฉันท์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 วิชาภาษาไทย

2564-1-28-[Blog]-มงคลสูตรคำฉันท์-ชั้นมัธยมศึกษาปีที่-4-วิชาภาษาไทย-cover-1st-Draft

ไม่ว่าจะเป็นคุณครู คุณพ่อคุณแม่ หรือผู้หลักผู้ใหญ่คนไหน ต่างก็พยายามสอนให้เด็ก ๆ เป็นคนดี แต่เพื่อน ๆ เคยสับสนบ้างไหม ว่าคนดีต้องเป็นคนแบบไหน แล้วถ้าถูกบอกเลิกเพราะเป็นคนดีเกินไป จนเธอไม่สนใจ ต้องทำยังไงดีนะ (เรื่องความรักไม่มีในบทเรียนนะ เพื่อน ๆ ต้องเรียนรู้จากประสบการณ์ด้วยตัวเอง !) เรามาเรียนรู้เรื่อง “มงคล” ที่มีถึง ๓๘ ประการ ในบทเรียนออนไลน์เรื่อง มงคลสูตรคำฉันท์ ของชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ กัน

นอกจากบทเรียนออนไลน์นี้ เพื่อน ๆ ยังเรียนมงคลสูตรคำฉันได้ในแอปพลิเคชัน StartDee ได้ด้วยนะ โหลดฟรีได้เลยจ้า

อย่าสับสน ! กับที่มาของมงคลสูตรคำฉันท์

เรื่องเริ่มต้นที่มงคล ๓๘ ประการก่อน...

หากจะเกริ่นกันไปยาว ๆ คงต้องพูดกันตั้งแต่สมัยที่พระพุทธเจ้ายังมีชีวิตอยู่กันเลยล่ะ โดยเรื่องเริ่มจากเหล่าเทวดาบนสวรรค์ ต่างถกเถียงกันเป็นระยะเวลายาวนานว่า “มงคล” คืออะไรกันแน่ แน่นอนว่าต่างคนก็ย่อมมีความเชื่อที่แตกต่างก่อให้เกิดลัทธิมงคลมากมาย เพื่อหาบทสรุปที่ชี้ชัดฟันธงที่สุด “พระอินทร์” จึงส่งเทวดาองค์หนึ่งมาทูลถามสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งพระองค์ได้ตรัสเล่าถึงมงคล ๓๘ ประการ เพื่อให้เทวดาองค์นั้นได้ทำไปเผยแผ่ต่อไป นับตั้งแต่นั้นมา เหล่าเทวดาก็เลิกทะเลาะเบาะแว้ง และทุกอย่างก็กลับมาเป็นปกติสุขอีกครั้ง

แล้วพระพุทธเจ้าไปเอามงคล ๓๘ ประการมาจากไหน ทรงด้นสดตอนเทวดามาถามหรือแอบคิดไว้แล้วกันแน่ งั้นเราขอแนะนำตัวมงคล ๓๘ ประการกันก่อน

มงคล ๓๘ ประการมีชื่อเต็มว่า อุดมมงคล ๓๘ ประการ เป็นส่วนหนึ่งของมงคลสูตร ซึ่งเป็นพระสูตรที่สำคัญบทหนึ่งในพระสุตตันตปิฎก เรียงลำดับตามแผนภาพด้านล่างนี้เลย

2564-1-28-[Blog]-มงคลสูตรคำฉันท์-ชั้นมัธยมศึกษาปีที่-4-วิชาภาษาไทย-illustration-01-1st-Draft

 

สอนแค่เทวดายังไม่พอ...พระพุทธเจ้ายังได้เล่าเรื่องมงคล ๓๘ ประการให้พระอานนท์ฟังอีกครั้ง เพื่อให้พระอานนท์นำไปเผยแผ่กับพระภิกษุสงฆ์ทั้งปวง ซึ่งต่างก็สืบทอดคำสอนนี้มาจวบจนปัจจุบัน  

พูดเรื่องมงคล ๓๘ ประการจบแล้ว มาต่อด้วยมงคลสูตรคำฉันท์กันเลย โดยมงคลสูตรคำฉันท์ก็คือมงคล ๓๘ ประการที่พระพุทธเจ้านำมาแสดงเป็นคาถาภาษาบาลีจำนวน ๑๐ คาถา โดยแต่ละคาถาประกอบไปด้วยมงคล ๓-๕ ประการ  (นึกภาพเรามีตัวต่อจำนวน ๓๘ ชิ้นที่เราใส่ไว้ในกล่องเดียวกัน จากนั้นนำมาแยกเป็น 10 กลุ่มย่อย กลุ่มละ ๓-๕ ชิ้น) แต่เพิ่มคาถาสรุปอีก 1 คาถา รวมเป็น ๑๑ คาถา

ดังนั้น มงคลสูตรคำฉันท์ ≠ มงคล ๓๘ ประการ นะ ตรงนี้เพื่อน ๆ ต้องจำให้ดี ๆ

หลังจากนั้นรัชกาลที่ ๖ ก็ได้นำมงคลสูตรคำฉันท์จากพระไตรปิฏกมาตั้ง และแปลถอดความอย่างตรงตัวเป็นบทร้อยกรองไทย

 

ผู้แต่ง

พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖

 

ลักษณะคำประพันธ์

กาพย์ฉบัง ๑๖ และอินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ โดยเพื่อน ๆ สามารถคลิกดูรูปแบบของกาพย์ฉบัง ๑๖ ได้ที่ บทเรียนออนไลน์เรื่อง บทพากย์เอราวัณ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 วิชาภาษาไทย


ส่วนอินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ โดยบทหนึ่งมี ๒ บาท บาทแรกเรียก บาทเอกและบาทที่สองเรียก บาทโท แต่ละบาทมี ๒ วรรค วรรคแรกมี ๕ คำ วรรคหลังมี ๖ คำ รวมเป็น ๑๑ คำเช่นเดียวกับกาพย์ยานี ๑๑ (ระวังสับสนนะ !) แต่มีการบังคับครุ-ลหุ ตามแผนผังด้านล่าง

2564-1-28-[Blog]-มงคลสูตรคำฉันท์-ชั้นมัธยมศึกษาปีที่-4-วิชาภาษาไทย-illustration-02-1st-Draft

ส่วนสัมผัสบังคับมี ๓ แห่ง คือ 

๑. คำสุดท้ายของวรรคแรกในบาทเอก สัมผัสกับคำที่ ๓ ในวรรคหลังของบาทเอก 

๒. คำสุดท้ายของวรรคหลังในบาทเอก สัมผัสกับคำสุดท้ายในวรรคแรกของบาทโท 

๓. คำสุดท้ายของวรรคหลังในบาทโทสัมผัสกับคำสุดท้ายในวรรคหลังของบาทเอก ของฉันท์บทต่อไป 

 

แปลมงคลสูตรคำฉันท์กับ StartDee

คาถาบทที่ ๑

ภาษาบาลี

อเสวนา จ พาลานํ

ปณฺ ฑิตานญฺจ เสวนา 

ปูชา จ ปูชะนียานํ

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

หนึ่งคือ บ่คบพาล      เพราะจะพาประพฤติผิด 

๑. ไม่คบคนพาล

หนึ่งคบกะบัณฑิต      เพราะจะพาประสบผล 

๒. คบบัณฑิต

หนึ่งกราบและบูชา     อภิปูชนีย์ชน

๓. บูชาผู้ที่ควรบูชา

ข้อนี้แหละมงคล       อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์

 

 

 

 

 

 

 

คำศัพท์สำคัญ

อดิเรก หมายถึง พิเศษ

ปูชนีย-, ปูชนียะ หมายถึง น่าบูชา

 

คาถาบทที่ ๒

ภาษาบาลี

ปฏิรูปเทสวาโส จ 

ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตา 

อตฺตสมฺมาปณิธิ จ

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 






คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

ความอยู่ประเทศซึ่ง       เหมาะและควรจะสุขี 

๔. อยู่ในสถานที่อันสมควร

อีกบุญญะการที่             ณ อดีตะมาดล 

๕. เป็นผู้ทำบุญไว้ในกาลก่อน

อีกหมั่นประพฤติควร      ณ สภาวะแห่งตน

๖. ปฏิบัติตัวอย่างถูกต้องเหมาะสม

ข้อนี้แหละมงคล            อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์



 

 

 

 

 

 

คาถาบทที่ ๓

ภาษาบาลี

พาหุสจฺจญฺจ สิปฺปญฺจ 

วินโย จ สุสิกฺขิโต 

สุภาสิตา จ ยา วาจา

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

ความได้สดับมาก        และกำหนดสุวาที 

๗. เป็นผู้ฟังมาก

อีกศิลปะศาสตร์มี        จะประกอบมนุญการ 

๘. ชำนาญวิชาชีพ

อีกหนึ่งวินัยอัน            นรเรียนและเชี่ยวชาญ

๙. มีระเบียบวินัย

อีกคำเพราะบรรสาน     ฤดิแห่งประชาชน

๑๐. รู้จักใช้คำพูดที่ดีกับผู้อื่น 

ทั้งสี่ประการล้วน          จะประสิทธิ์มนุญผล

ทั้ง ๔ ข้อนี้จะทำให้เกิดผลลัพธ์อันเป็นที่น่าพอใจ

ข้อนี้แหละมงคล          อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์

 

 

 

 

 

 

 

 

 

คำศัพท์สำคัญ

มนุญ หมายถึง ความพอใจ

บรรสาน หมายถึง ประสาน

 

คาถาบทที่ ๔

ภาษาบาลี

มาตาปิตุอุปฏฺฐานํ 

ปุตฺตทารสฺส สงฺคโห 

อนากุลา จ กมฺมนฺตา

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

บำรุงบิดามา -          ตุระด้วยหทัยปรีย์ 

๑๑. บำรุงบิดามารดา

หากลูกและเมียมี     ก็ถนอมประหนึ่งตน 

๑๒. สงเคราะห์บุตร
๑๓. สงเคราะห์ภรรยา

การงานกระทำไป    บ่ มิยุ่งและสับสน

๑๔. ทำการงานไม่คั่งค้าง

ข้อนี้แหละมงคล      อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์

 

 

 

 

 

 

 

คำศัพท์สำคัญ

ปรีย์ หมายถึง ที่รัก

 

คาถาบทที่ ๕

ภาษาบาลี

ทานญฺจ ธมฺมจริยา จ 

ญาตกานญฺจ สงฺคโห 

อนวชฺชานิ กมฺมานิ 

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

ให้ทาน ณ กาลควร        และประพฤติ์สุธรรมศรี 

๑๕. ให้ทาน ๑๖. ประพฤติธรรม

อีกสงเคราะห์ญาติที่       ปฏิบัติบำเรอตน 

๑๗. สงเคราะห์ญาติ

กอบกรรมะอันไร้            ทุษะกลั้วและมัวมล

๑๘. ประกอบการงานที่ไม่มีโทษ

ข้อนี้แหละมงคล            อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์

 

 

 

 

 

 

 

คำศัพท์สำคัญ

บำเรอ หมายถึง รับใช้

 

คาถาบทที่ ๖

ภาษาบาลี

อารตี วิรตี ปาปา 

มชฺชปานา จ สญฺญโม 

อปฺปมาโท จ ธมฺเมสุ 

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

ความงดประพฤติบาป         อกุศล บ่ ให้มี 

๑๙. งดเว้นจากบาป

สำรวมวรินทรีย์                  และสุรา บ่ เมามล 

๒๐. งดเว้นจากการดื่มน้ำเมา

ความไม่ประมาทใน           พหุธรรมะโกศล

๒๑. ไม่ประมาทในธรรม

ข้อนี้แหละมงคล               อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์







 

 

 

Banner_N-Dunk_Blue-1

คาถาบทที่ ๗

ภาษาบาลี

คารโว จ นิวาโต จ 

สนฺตุฏฺฐี จ กตญฺญุตา 

กาเลน ธมฺมสฺสวนํ 

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

เคารพ ณ ผู้ควร       จะประณตและนอบศีร์ 

๒๒. มีความเคารพผู้อื่น

อีกหนึ่งมิได้มี          จะกระด้างและจองหอง 

๒๓. นอบน้อมถ่อมตน

ยินดี ณ ของตน       บ่ มิโลภทะยานปอง

๒๔. รู้จักอยู่อย่างสันโดษ ไม่ละโมบทะเยอทะยาน

อีกรู้คุณาของ          นรผู้ประคองตน

๒๕. มีความกตัญญู

ฟังธรรมะโดยกา -    ละเจริญคุณานนท์

๒๖. ฟังธรรมะเมื่อมีโอกาส

ข้อนี้แหละมงคล      อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์



 

 

 

 

 

 

 

 

คาถาบทที่ ๘

ภาษาบาลี

ขนฺตี จ โสวจสฺสตา  

สมณานญฺจ ทสฺสนํ 

กาเลน ธมฺมสากจฺฉา 

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

มีจิตตะอดทน                และสถิต ณ ขันตี 

๒๗. มีความอดทน

อีกหนึ่งบ่พึงมี                ฤดิดื้อทะนงหาญ 

๒๘. เป็นคนว่าง่าย

หนึ่งเห็นคณาเลิศ          สมณาวราจารย์

๒๙. ประพฤติตนตามอย่างครูบาอาจารย์

กล่าวธรรมะโดยกาล      วรกิจจะโกศล

๓๐. สนทนาธรรมตามกาล

ทั้งสี่ประการล้วน           จะประสิทธิ์มนุญผล

ทั้ง ๔ ข้อนี้จะทำให้เกิดผลลัพธ์อันเป็นที่น่าพอใจ

ข้อนี้แหละมงคล           อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์




 

 

 

 

 

 

 

คาถาบทที่ ๙

 

ภาษาบาลี

ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺ จ  

อริยสจฺจานทสฺสนํ 

นิพฺพานสจฺฉิกิริยา จ 

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

เพียรเผากิเลศล้าง          มละโทษะยายี 

๓๑. บำเพ็ญตบะ

อีกหนึ่งประพฤติดี           ดุจะพรหมพิสุทธิ์สรรพ์ 

๓๒. ประพฤติตัวอยู่ในศีลในธรรมและละเว้นสิ่งที่ไม่ดี

เห็นแจ้ง ณ สี่องค์           พระอรียสัจอัน

๓๓. เห็นอริยสัจ

อาจนำมนุษย์ผัน            ติระข้ามทะเลวน

๓๔. รู้วิธีปฎิบัติตนให้ไปถึงนิพพาน

อีกทำพระนิพพา -          นะประจักษ์แก่ตน

ข้อนี้แหละมงคล            อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์




 

 

 

 

 

 

 

คาถาบทที่ ๑๐

ภาษาบาลี

ผฺฎฐสฺส โลกธมฺเมหิ  

จิตฺตํ ยสฺส น กมฺปติ 

อโสกํ วิรชํ 

เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ 

 

 

 

คำแปลภาษาไทย

มงคลสูตรคำฉันท์

มงคล ๓๘ ประการ

จิตใครมิได้ต้อง          วรโลกะธรรมศรี 

๓๕. จิตไม่หวั่นไหว

แล้วย่อม บ่ พึงมี         จะประหวั่นฤกังวล 

๓๖. จิตไม่เศร้าโศก

ไร้โศกธุลีสูญ             และสบาย บ่ มัวมล

๓๗. มีจิตปราศจากธุลี ๓๘. มีจิตเกษม

ข้อนี้แหละมงคล         อดิเรกอุดมดี

สิ่งพิเศษที่นำมาซึ่งความเจริญบริบูรณ์




 

 

 

 

 

คาถาบทที่ ๑๑

ภาษาบาลี

เอตาทิสานิ กตฺวาน  

สพฺพตฺถมปราชิตา 

สพฺพตฺถ โสตฺถิํ คจฺฉนฺติ 

ตนฺเตสํ มงฺคลมุตฺตมนฺติ

 

 

 

ภาษาไทย

เทวามนุษย์ทำ

วรมงคลานี้ 

เป็นผู้ประเสริฐที่ 

บ่มิแพ้ ณ แห่งหน 

ย่อมถึงสวัสดี

สิริทุกประการดล

ข้อนี้แหละมงคล

อดิเรกอุดมดี

 

 

 

 

 

คำแปล

ไม่ว่าจะเป็นเทวดาหรือมนุษย์ทั่วไป ถ้าประพฤติตนตามมงคล ๓๘ ประการนี้ ก็จะกลายเป็นผู้ที่มีความประเสริฐ ประสบกับความสุขและความสำเร็จในทุกสิ่งที่ปรารถนา

เป็นยังไงบ้างเพื่อน ๆ ตอนนี้เราก็ได้ลองเปรียบเทียบคาถาทั้งในแบบภาษาไทยและคำแปลดูแล้ว หวังว่าเพื่อน ๆ จะเข้าใจมากขึ้น และทำข้อสอบได้แบบฉลุย ส่วนใครอยากเรียนวิชาอื่นเพิ่มเติม ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน StartDee มาใช้ได้เลย

Banner-Green-Standard

นอกจากบทเรียนออนไลน์เรื่องนี้แล้ว ยังมีบทเรียนวิชาภาษาไทยของชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ เพียบเลยนะ ทั้งการแต่งคําประพันธ์ประเภทโคลงสี่สุภาพ และทุกข์ของชาวนาในบทกวี มาตะลุยอ่านกัน

ขอบคุณข้อมูลจาก: สันติพงศ์ เร่งประเสริฐ

แสดงความคิดเห็น