หมู่เลือดและการถ่ายเลือด ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 วิชาชีววิทยา

Blood-Type-Cover

ถ้าเพื่อน ๆ ชอบดูละครเป็นประจำ อีกหนึ่งฉากซึ้งสุดคลาสสิคที่พวกเราคุ้นเคยคงหนีไม่พ้นฉากการถ่ายเลือดแบบนี้...

tenor-3Cr. Tenor

แต่เพื่อน ๆ รู้ไหมว่าเลือดของเรามีความซับซ้อนกว่าที่คิด แถมการถ่ายเลือดที่ปลอดภัยก็มีหลักการและปัจจัยต่าง ๆ ที่ต้องคำนึงถึงอีกมากมาย เช่น หมู่เลือดของทั้งผู้ให้และผู้รับเลือดตามระบบหมู่โลหิตต่าง ๆ แอนติเจนและแอนติบอดี ถ้าเพื่อน ๆ สงสัยว่าสิ่งเหล่านี้คืออะไร วันนี้เราจะพาเพื่อน ๆ ไปรู้จักหมู่เลือดต่าง ๆ และหลักการในการถ่ายเลือดให้มากขึ้น

  • มารู้จักระบบหมู่โลหิตกันก่อน

ระบบหมู่โลหิตคือการแบ่งเลือดออกเป็นหมวดหมู่ตามชนิดของแอนติเจน ระบบหมู่โลหิตที่สำคัญในปัจจุบันคือระบบเอบีโอ (ABO System) ซึ่งประกอบด้วยหมู่เลือดหลักสี่หมู่ ได้แก่ หมู่เอ หมู่บี หมู่เอบี และหมู่โอ นอกจากนี้ อีกสองปัจจัยที่มีบทบาทสำคัญในการถ่ายเลือดก็คือแอนติเจนและแอนติบอดีนั่นเอง

  • แอนติเจนและแอนติบอดีคืออะไร

แอนติเจน (Antigen) คือโปรตีนที่อยู่บนผิวของเม็ดเลือดแดง มี 2 ชนิดคือแอนติเจนเอและแอนติเจนบี โดย

คนที่มีหมู่เลือด A จะมีแอนติเจน A

คนที่มีหมู่เลือด B จะมีแอนติเจน B

คนที่มีหมู่เลือด AB จะมีทั้งแอนติเจน A และแอนติเจน B

ส่วนคนที่มีหมู่เลือด O จะไม่มีแอนติเจนทั้งสองชนิด

แอนติบอดี (Antibody) หรือสารภูมิต้านทานที่อยู่ในพลาสมาซึ่งเป็นองค์ประกอบของน้ำเลือด โดยหมู่เลือดต่าง ๆ จะมีแอนติบอดีดังนี้

คนที่มีหมู่เลือด A จะมีแอนติบอดี B

คนที่มีหมู่เลือด B จะมีแอนติบอดี A

คนที่มีหมู่เลือด AB จะไม่มีทั้งแอนติบอดี A และแอนติบอดี B

คนที่มีหมู่เลือด O จะมีทั้งแอนติบอดีเอและแอนติบอดีบี

Antibodies-Antigens-Blood

ซึ่งหลักการสำคัญในการถ่ายเลือดก็คือ ‘แอนติเจนบนผิวเม็ดเลือดแดงของผู้ให้ ต้องไม่ตรงกับแอนติบอดีในพลาสมาของผู้รับ’ ดังนั้นจะสรุปได้ว่า

  • ผู้ที่มีหมู่เลือด O จะเป็นผู้ให้สากล (สามารถให้เลือดกับคนทุกหมู่เลือดได้ ทั้ง A, B, AB และ O ด้วยกันเอง) แต่จะรับเลือดได้จากคนที่มีเลือดหมู่ O เท่านั้น 
  • ผู้ที่มีหมู่เลือด A และ B สามารถให้เลือดแก่ผู้ที่มีหมู่เลือด AB ได้ และรับเลือดจากหมู่เลือดของตัวเองและหมู่เลือด O ได้
  • ส่วนผู้ที่มีเลือดหมู่ AB เป็นผู้รับสากล คือสามารถรับเลือดได้จากทุกหมู่เลือด แต่ไม่สามารถให้เลือดกับคนหมู่อื่นได้เลย

Blood-Type-Compatibility

  • แล้วถ้ารับเลือดผิดหมู่จะเกิดอะไรขึ้น?

การได้รับเลือดผิดหมู่มีโอกาสเกิดขึ้นได้แต่ก็น้อยมากๆ ถ้าร่างกายได้รับเลือดผิดหมู่จะเกิดการจับกันของแอนติเจนและแอนติบอดี ทำให้เม็ดเลือดแดงแตกเป็นจำนวนมาก เลือดตกตะกอน นำไปสู่ภาวะโลหิตจางจากการแตกของเม็ดเลือดแดง (Hemolytic anemia) ความดันผิดปกติ ไตวายเฉียบพลัน ปัสสาวะเป็นสีน้ำตาล และอาจเสียชีวิตได้ ดังนั้นบุคลากรทางการแพทย์จะต้องตรวจสอบความเข้ากันได้ของเลือดระหว่างผู้ให้และผู้รับอย่างละเอียดทุกครั้งก่อนจะทำการถ่ายเลือด

Bloodtype-meme

Cr. The language nerd

จะเห็นได้ว่าความรู้เรื่องหมู่เลือดนั้นมีส่วนสำคัญต่อชีวิตเรามากๆ แต่นอกจากระบบหมู่โลหิตแบบ ABO แล้ว ก็ยังมีระบบหมู่โลหิตแบบอาร์เอช (Rh) อีกนะ ถ้าเพื่อน ๆ อยากเรียนรู้บทเรียนและสาระดี ๆ เพิ่มเติมก็กดติดตามพวกเราได้ที่เฟซบุ๊ก StartDee ได้เลย หรือจะอ่านบทเรียนออนไลน์เรื่อง ความเครียดของพืช ก็ได้นะ

Banner-Orange-Small-Nov-30-2020-04-51-41-15-AM

 

แสดงความคิดเห็น