หัวใจและหลอดเลือด ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 วิชาวิทยาศาสตร์

ม2-วิทยาศาสตร์-หัวใจและหลอดเลือด

นึกว่าหัวใจอยู่ข้างซ้าย ที่ไหนได้หัวใจส่วนปลายแค่ค่อนไปทางซ้ายเฉย ๆ (ฮิ้วววว) พักมุกเสี่ยวก่อนเพราะวันนี้บทเรียนจาก StartDee จะพาเพื่อน ๆ ไปรู้จักหัวใจและหลอดเลือดแบบเจาะลึก! มาดูกันเลยว่านอกจากจะมีเธออยู่ข้างใน หัวใจของเรามีอะไรอยู่อีกบ้าง ฮิ้วววว (ยัง ยังไม่หยุดดด)

 

 

ก่อนรู้ (จักหัว) ใจ ไปดูหลอดเลือดกันก่อน

สิ่งแรกที่จะพาเพื่อน ๆ ไปรู้จักก็คือหลอดเลือด (blood vessel) นั่นเอง หลอดเลือดคือท่อที่ลำเลียงเลือดเข้าและออกจากหัวใจไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย แบ่งออกเป็นสามประเภท ได้แก่

  1. หลอดเลือดอาร์เทอรี (artery) คือหลอดเลือดที่คอยนำเลือดออกจากหัวใจไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เทคนิคจำง่าย ๆ ก็คือ ออกอ้า อาร์เทอรีออก ซึ่งหมายถึงออกจากหัวใจ ลักษณะพิเศษของหลอดเลือดอาร์เทอรีคือไม่มีลิ้นกั้น มีผนังหนาแข็งแรง เนื่องจากต้องนำเลือดออกจากหัวใจไปส่งทั่วร่างกาย ส่วนใหญ่เลือดที่อยู่ในหลอดเลือดอาร์เทอรีจะมีปริมาณออกซิเจนสูง ยกเว้นหลอดเลือดอาร์เทอรีที่ชื่อว่าพัลโมนารี อาร์เทอรี (pulmonary artery) ซึ่งเป็นหลอดเลือดที่ส่งเลือดที่มีปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์สูงออกจากหัวใจไปแลกเปลี่ยนออกซิเจนที่ปอด หลอดเลือดอาร์เทอรี (artery) จะมีอยู่สามขนาดด้วยกันคือ เอออร์ตา (aorta) ขนาดใหญ่สุดเพราะทำหน้าที่ลำเลียงเลือดที่ถูกสูบฉีดออกจากหัวใจห้องล่างซ้ายโดยตรง รองลงมาคือ อาร์เทอรี (artery) ทำหน้าที่นำเลือดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายและสุดท้ายคืออาร์เทอริโอล (arteriole) ซึ่งเป็นเส้นเลือดที่แตกออกมาจากอาร์เทอรีและต่อกับหลอดเลือดฝอยจึงมีขนาดเล็กที่สุด
    หลอดเลือดเอออร์ตา-อาร์เทอริโอล-อาร์เทอรี
  2. หลอดเลือดเวน (vein) ทำหน้าที่นำเลือดจากส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเข้าสู่หัวใจ ดังนั้นให้จำว่า เข้าเวร (เวน, vein) ก็จะง่ายขึ้น ลักษณะพิเศษของหลอดเลือดเวนคือผนังจะบางกว่าหลอดเลือดอาร์เทอรี และเป็นหลอดเลือดชนิดเดียวที่มีลิ้นกั้น สาเหตุที่เป็นแบบนี้ก็เพราะหลอดเลือดเวนเป็นเลือดขาเข้าหัวใจ จึงไม่มีไม่มีหัวใจช่วยในการสูบฉีดเลือด ทำให้มีความดันในหลอดเลือดต่ำกว่าเมื่อเทียบกับหลอดเลือดอาร์เทอรีที่มีหัวใจช่วยบีบเลือดออก หลอดเลือดเวนจึงต้องมีลิ้นกันเพื่อป้องกันเลือดไหลย้อนกลับนั่นเอง ลักษณะเด่นอีกอย่างของหลอดเลือดเวนก็คือ เลือดที่ไหลอยู่ในหลอดเลือดเวนมักมีปริมาณแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์สูง ยกเว้นในหลอดเลือดพัลโมนารี เวน (pulmonary vein) ซึ่งนำเลือดที่ผ่านการแลกเปลี่ยนออกซิเจนจากปอดเข้าสู่หัวใจก็เลยมีออกซิเจนสูง ส่วนเรื่องขนาด หลอดเลือดเวนจะมีอยู่สามขนาดเช่นเดียวกัน ก็คือหลอดเลือดเวนา คาวา (vena cava) ซึ่งเป็นหลอดเลือดเวนที่มีขนาดใหญ่ที่สุด รองลงมาคือหลอดเลือดเวน (vein) และหลอดเลือดเวนูล (venule) ที่มีขนาดเล็กที่สุด
    หลอดเลือดเวนาคาวา-เวน-เวนูล
  3. หลอดเลือดฝอย (capillary) มาถึงหลอดเลือดสุดท้ายนั่นก็คือหลอดเลือดฝอย (capillary) นั่นเอง หลอดเลือดฝอยเป็นหลอดเลือดที่เชื่อมต่อกันระหว่างหลอดเลือดอาร์เทอรีและหลอดเลือดเวน มีหน้าที่ในการแลกเปลี่ยนแก๊สและสารต่าง ๆ ระหว่างเลือดกับเซลล์ต่าง ๆ ของร่างกาย ลักษณะพิเศษของหลอดเลือดฝอยก็คือมีขนาดเล็กและมีผนังที่บางมาก ประกอบด้วยเซลล์เพียงชั้นเดียวทำให้แลกเปลี่ยนสารได้ดี โดยหลอดเลือดฝอยจะสานกันเป็นร่างแห แทรกอยู่ตามเนื้อเยื่อต่าง ๆ ของร่างกายหลอดเลือดฝอย-capillary
    ชนิดของหลอดเลือด หน้าที่ ลักษณะเฉพาะ ขนาด
    หลอดเลือดอาร์เทอรี (artery) นำเลือดออกจากหัวใจไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

    - ไม่มีลิ้นกั้น 

    - มีผนังหนาแข็งแรง

    เอออร์ตา > อาร์เทอรี > อาร์เทอริโอล
    หลอดเลือดเวน (vein) นำเลือดจากส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเข้าสู่หัวใจ

    - ผนังจะบางกว่าหลอดเลือดอาร์เทอรี 

    - มีลิ้นกั้น

    เวนา คาวา > เวน > เวนูล
    หลอดเลือดฝอย (capillary) แลกเปลี่ยนแก๊สและสารต่าง ๆ

    - ขนาดเล็ก 

    - ผนังบาง ประกอบด้วยเซลล์ชั้นเดียว 

    - สานกันเป็นร่างแห แทรกอยู่ตามเนื้อเยื่อต่าง ๆ ของร่างกาย

     

ว่าด้วยเรื่องของหัวใจ: หัวใจอยู่ข้างไหน ทำอะไรได้บ้าง

รู้จักหลอดเลือดกันไปแล้ว จะเห็นว่าทั้งหลอดเลือดเวนและอาร์เทอรีต่างก็ต้องลำเลียงเลือดผ่านอวัยวะสำคัญอวัยวะหนึ่งก็คือหัวใจนั่นเอง หัวใจ (heart) นับว่าเป็นอวัยวะศูนย์กลางของระบบหมุนเวียนเลือด ทำหน้าที่สูบฉีดเลือดให้ไหลเวียนไปยังอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกายและรับเลือดจากอวัยวะต่าง ๆ กลับคืนสู่หัวใจอีกครั้ง โดยหัวใจของคนเราจะอยู่ กลางหน้าอก มีปลายค่อนไปทางซ้าย (ไม่ได้อยู่ข้างซ้ายทั้งก้อนแบบที่เข้าใจกันนะ !) หัวใจประกอบไปด้วยกล้ามเนื้อหัวใจที่แข็งแรง โดยจะแบ่งออกเป็น 4 ห้อง ซึ่งมีโครงสร้างดังนี้

ส่วนประกอบ-หัวใจ-heart-anatomy

  1. หัวใจห้องบนสองห้อง เรียกว่าเอเตรียม (atrium) แบ่งเป็นซ้ายขวา คือเอเตรียมซ้าย (left atrium) และเอเตรียมขวา (right atrium)
  2. หัวใจห้องล่างสองห้อง เรียกว่าเวนตริเคิล (ventricle) แบ่งเป็นซ้ายขวา คือเวนตริเคิลซ้าย (left ventricle) และเวนตริเคิลขวา (right ventricle) เช่นเดียวกัน โดยหัวใจห้องล่างซ้ายเป็นห้องที่มีผนังหนาที่สุดเนื่องจากต้องส่งเลือดไปเลี้ยงร่างกาย

ซึ่งระหว่างหัวใจห้องบนซ้ายกับห้องล่างซ้ายจะมีลิ้นหัวใจ ชื่อว่าไบคัสพิด (bicuspid valve) คั่นอยู่ และระหว่างหัวใจห้องบนขวากับล่างขวาจะมีลิ้นหัวใจ ชื่อว่าไตรคัสพิด (tricuspid valve) คั่นอยู่ ซึ่งลิ้นหัวใจจะทำหน้าที่ป้องกันไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับนั่นเอง

แต่หัวใจมีตั้งหลายห้อง เพื่อน ๆ หลายคนนคงสับสนว่าเลือดเข้าห้องไหนออกห้องไหน วิธีจำก็ง่ายมากแค่เพื่อน ๆ ท่องว่า

“บนเข้า ล่างออก ขวาร้าย ซ้ายดี”

ซึ่ง “บนเข้า ล่างออก” หมายถึงหัวใจห้องบนจะรับเลือดเข้ามาจากเส้นเลือด vein ส่วนหัวใจห้องล่างจะส่งเลือดออกไป โดยเส้นเลือด artery นั่นเอง และ “ขวาร้าย ซ้ายดี” ก็หมายถึงหัวใจห้องขวาจะรับหรือส่งเลือดที่มีออกซิเจนต่ำ ส่วนหัวใจห้องซ้ายจะรับหรือส่งเลือดที่มีออกซิเจนสูง ทวนอีกครั้งนะ 

เข้า vein ออก artery

บนเข้า ล่างออก

ขวาร้าย ซ้ายดี

ตัวอย่างเช่น หัวใจห้องล่างซ้ายจะทำหน้าที่อะไร ติ๊กตอก ๆ จากที่เราท่องว่า ซ้ายดี ล่างออก ออก artery แสดงว่าหัวใจห้องล่างซ้ายนำเลือดที่มีออกซิเจนสูงออกไปจากหัวใจผ่านเส้นเลือดอาร์เทอรี อย่าลืมนำเทคนิคการจำจาก StartDee ไปใช้ ท่องบ่อย ๆ รับรองจำได้ ไม่ลืมแน่นอน ส่วนเพื่อน ๆ ที่อยากทบทวนบทเรียนวิชาชีววิทยาเรื่องอื่น ๆ ต่อก็สามารถกดไปอ่านได้ ที่นี่ เลย หรือจะอ่านบทความ โครงสร้างและหน้าที่ของเซลล์ ก็ได้นะ !

 

ขอขอบคุณข้อมูลจาก:

ธัญญาณี โชคกาญจนกุล (ครูเบบี้)
สุวนันท์ สายมายา (ครูแนน)

 

Artwork-Re-Size-Banner-840x200

 

แสดงความคิดเห็น