กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 วิชาภาษาไทย

กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน

หลังจากศึกษาวรรณคดีไทยมาหลายต่อหลายเรื่อง เราเชื่อว่าหลายคนต้องเคยได้ยินชื่อของ ‘กาพย์เห่’ กันมาบ้างแน่ ๆ ไม่ว่าจะเป็น กาพย์เห่เรือ ที่เห่ชมเรือ ชมนก ชมไม้ ชมปลา หรือชมธรรมชาติ แต่เพื่อน ๆ รู้ไหมว่านอกจากเห่ชมธรรมชาติ ในโลกของวรรณคดีไทยยังมีกาพย์เห่ชมอาหารอยู่ด้วยนะ ! วันนี้บทเรียนออนไลน์จาก StartDee จะพาเพื่อน ๆ ไปรู้จักกาพย์เห่ที่อร่อยที่สุดอย่าง ‘กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน’ กัน ซึ่งเราขอบอกตรงนี้เลยว่า “วรรณคดีเรื่องนี้ไม่ได้มีดีแค่อาหารอร่อย” แต่ยังแฝงโมเมนต์ความรักแสนโรแมนติกเอาแบบอัดแน่นสุด ๆ เลยล่ะ !

อยากรู้แล้วล่ะสิว่าเรื่องราวความรักสุดโรแมนซ์และอาหารอร่อยจะมาบรรจบกันได้ยังไง แต่ก่อนจะเข้าสู่บทเรียน เราขอแนะนำให้เพื่อน ๆ เตรียมขนมและอาหารคาวหวานไว้ให้พร้อมก่อนเริ่มอ่าน ไม่งั้นหิวขึ้นมาเราไม่รู้ด้วยนะ !

 

เสน่ห์ปลายจวักและเรื่องรักคอมเมดี้: ความเป็นมาและจุดประสงค์ในการแต่งกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน

กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานเป็นพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) โดยพระองค์ทรงพระราชนิพนธ์กาพย์เห่นี้ขึ้นตั้งแต่ครั้งยังดำรงพระอิสสริยยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร จุดประสงค์ในการแต่งก็เหมือนกับกาพย์เห่อื่น ๆ คือเพื่อใช้เป็นบทเห่สำหรับการเสด็จประพาสทางชลมารค[1] แต่สิ่งที่ทำให้กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานพิเศษยิ่งขึ้นก็คือการทำหน้าที่เป็น ‘จดหมายรัก’ พรรณนาความรักความคิดถึงที่เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรมีต่อเจ้าฟ้าหญิงบุญรอดไปในตัว เพราะถ้าเพื่อน ๆ สังเกตดี ๆ นอกจากการชื่นชมอาหารคาวหวานที่เจ้าฟ้าหญิงบุญรอดเคยทำถวาย กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานยังมีเนื้อความอีกหลายจุดที่กวีพร่ำพรรณนาถึงนางอันเป็นที่รัก ดังเช่นกาพย์บทนี้...

เหลือรู้หมูป่าต้ม

แกงคั่วส้มใส่ระกำ

รอยแจ้งแห่งความขำ

ช้ำทรวงเศร้าเจ้าตรากตรอม

จะเห็นว่ากวีพยายามบอกเล่า ‘ความขำ’ หรือความลับระหว่างกวีและนางอันเป็นที่รัก รวมถึงบรรยายความรู้สึกเศร้าของกวีที่ต้องพลัดพรากจากนางด้วย อ่านมาถึงตรงนี้เพื่อน ๆ อาจจะเริ่มสงสัยขึ้นมาว่า “แล้วความลับที่ว่านี่มันคืออะไรกันน้าาา” 

เรื่องราวความรักแบบลับ ๆ ของเจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรและเจ้าฟ้าหญิงบุญรอด[2] นั้นถูกบันทึกบอกเล่าไว้ใน ‘ขัติยราชปฏิพัทธ’ พงศาวดารซุบซิบเรื่องรักในรั้ววัง

เมื่อเจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรได้พบกับเจ้าฟ้าหญิงบุญรอดจากการเสด็จไปเยี่ยมกรมพระศรีสุดารักษ์[3] (พระมารดาของเจ้าฟ้าหญิงบุญรอด) ในช่วงที่กำลังทรงประชวร หลังจากพบกันครั้งแรก เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรก็รู้สึกต้องใจเจ้าฟ้าหญิงบุญรอดทันที (แต่ต้องห้ามใจไว้เนื่องจากอาการประชวรของกรมพระศรีสุดารักษ์ค่อนข้างหนักหนา) ต่อมาเมื่อกรมพระศรีสุดารักษ์เสด็จทิวงคต เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรจึงมีโอกาสตรัสสนทนากับเจ้าฟ้าหญิงบุญรอดอยู่บ่อยครั้งในระหว่างงานพระศพ หลังจากนั้นก็ได้ใกล้ชิด พูดคุย และเล่นเกมสกากันอยู่บ่อยครั้งจนเริ่มมีใจผูกพันกัน ความสัมพันธ์นี้ดำเนินไปอย่างลับ ๆ จนกระทั่งเจ้าฟ้าบุญรอดทรงพระครรภ์ได้สี่เดือน เรื่องรักลับ ๆ จึงไม่ลับอีกต่อไป เพราะเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (ร.๑) ได้ทราบเรื่องก็ทรงกริ้วมาก ทรงรับสั่งไม่ให้เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรเข้าเฝ้า (รวมถึงห้ามส่งสินค้าลงเรือสำเภาไปค้าขายด้วย) ส่วนเจ้าฟ้าหญิงบุญรอดนั้นก็ถูกสั่งให้ออกจากวังไปเพื่อไม่ให้เป็นที่ครหาของชาววัง

เจ้าฟ้าบุญรอดจึงไปอาศัยอยู่กับกรมหลวงเทพหริรักษ์ (ต้นราชสกุลเทพหัสดิน ณ อยุธยา) ซึ่งมีศักดิ์เป็นพี่ชาย ในระหว่างนั้นเจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรก็หมั่นส่งคนไปเยี่ยมเยียนเจ้าฟ้าหญิงบุญรอดอยู่เสมอ ช่วงเวลาสามเดือนที่ต้องพลัดพรากจากนางอันเป็นที่รักทำให้เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรเกิดความโหยหาและทรมานใจเป็นอย่างยิ่ง จนเป็นที่มาของการคร่ำครวญถึงอาหารคาวหวานและนางอันเป็นที่รักใน ‘กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน’ ที่เพื่อน ๆ ได้เรียนกันในระดับชั้นนี้ และกว่าจะได้ครองรักกันอย่างแฮปปี้ เรื่องราวความรักที่ต้องแอบซ่อนของเจ้าฟ้าทั้งสองพระองค์ดำเนินไปเป็นเวลากว่าสองปี ดังบทที่ว่า... 

๏ ทองหยอดทอดสนิท

ทองม้วนมิดคิดความหลัง

สองปีสองปิดบัง

แต่ลำพังสองต่อสอง

โดยกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานประกอบด้วยบทเห่ทั้งหมด ๕ บท ได้แก่ บทเห่ชมเครื่องคาว บทเห่ชมผลไม้ บทเห่ชมเครื่องหวาน บทเห่ครวญเข้ากับงานนักขัตฤกษ์ และบทเห่เจ้าเซ็น โดยเนื้อหาที่ยกมาให้เพื่อน ๆ ได้เรียนในระดับชั้นนี้จะมีแค่บทเห่ชมเครื่องคาวเท่านั้น

[1] การเสด็จประพาสทางน้ำ เช่น เสด็จโดยเรือ

[2] ภายหลังคือสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี พระราชินีในรัชกาลที่ ๒

[3] กรมสมเด็จพระศรีสุดารักษ์ พระมารดาของเจ้าฟ้าหญิงบุญรอดนั้นเป็นพระพี่นางองค์ใหญ่ในรัชกาลที่ ๑ เจ้าฟ้าหญิงบุญรอดจึงมีศักดิ์เป็นลูกของป้าของรัชกาลที่ ๒ นอกจากนี้กรมสมเด็จพระศรีสุดารักษ์ยังเป็นหัวหน้ากำกับห้องเครื่องใหญ่ ทำให้เจ้าฟ้าหญิงบุญรอดได้รับการถ่ายทอดเคล็ดลับการทำอาหารคาวหวานจากพระมารดาโดยตรงและมีฝีมือการทำเครื่องเสวยที่เป็นเลิศ



ลักษณะคำประพันธ์ของกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน

กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานแต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทกาพย์เห่ ประกอบด้วยโคลงสี่สุภาพ (เพื่อน ๆ สามารถเรียนรู้การแต่งคำประพันธ์ประเภทโคลงสี่สุภาพได้เลย ที่นี่) และกาพย์ยานี ๑๑ โดยกาพย์ยานี ๑๑ จะมีเอกลักษณ์คือหนึ่งบาท (วรรคหน้ารวมกับวรรคหลัง) จะมี ๑๑ คำพอดี โดยแบ่งเป็นวรรคหน้า ๕ คำ และวรรคหลังอีก ๖ คำ ฉันทลักษณ์ของกาพย์ยานี ๑๑ มีดังนี้

ผังกลอนกาพย์ยานี 11

โดยบทนำของกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานจะแต่งด้วยโคลงสี่สุภาพ ๑ บท ต่อจากนั้นจะแต่งด้วยกาพย์ยานี ๑๑ ไม่จำกัดจำนวนบท ซึ่งกาพย์แต่ละบทมีเนื้อความสอดคล้องกับโคลงบทนำ เช่น...

๏ แกงไก่มัสมั่นเนื้อ

นพคุณ พี่เอย

หอมยี่หร่ารสฉุน

เฉียบร้อน

ชายใดบริโภคภุญช์

พิศวาส หวังนา

แรงอยากยอหัตถ์ข้อน

อกให้หวนแสวง ๚

 

๏ มัสมั่นแกงแก้วตา

หอมยี่หร่ารสร้อนแรง

ชายใดได้กลืนแกง

แรงอยากให้ใฝ่ฝันหา

ฯลฯ

โคลงบทแรกกล่าวถึงแกงมัสมั่นที่มีรสชาติเผ็ดร้อนและมีกลิ่นหอมจากยี่หร่า ชายใดที่ได้รับประทานแกงนี้ก็ติดใจ อยากรับประทานอีก ซึ่งเนื้อความของกาพย์ยานี ๑๑ บทต่อมาก็มีความหมายเหมือนกัน จึงแสดงให้เห็นว่าโคลงสี่สุภาพและกาพย์ยานี ๑๑ สองบทนี้มีเนื้อความสอดคล้องกัน

value-prop-covers_Blog_840x213_Draft05

คำศัพท์ที่ควรรู้ในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน

ขึ้นชื่อว่ากาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน ในเนื้อความแต่ละบทจึงมีคำศัพท์เกี่ยวกับอาหารและวัตถุดิบต่าง ๆ อยู่เต็มไปหมด เพื่อการอ่านกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานที่ได้อรรถรส เราเลยอยากชวนเพื่อน ๆ มาทำความรู้จักวัตถุดิบหลัก ๆ อย่างคำศัพท์น่ารู้กันก่อน ไปกันเลย !

คำศัพท์ ความหมาย
กระบิดกระบวน ชั้นเชิง
กล เหมือน
กล่อมเกลี้ยงกลม รสชาติกลมกล่อม
ก้อย ชื่ออาหารชนิดหนึ่งคล้ายพล่า ทำด้วยกุ้งสด หั่นเนื้อเป็นชิ้น ๆ แล้วทำให้สุกด้วยน้ำส้ม มีเครื่องประสม
แกงขม เครื่องกินกับขนมจีนน้ำยา มีมะระหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วลวกให้สุก
แกงคั่วส้ม แกงที่ปรุงน้ำพริกคล้ายแกงส้มแต่ใส่กะทิ มีสองแบบ คือ แบบรสเค็ม และแบบรสเปรี้ยว
ข้อน ตี ทุบ
ความขำ ความลับของกวีกับนางอันเป็นที่รัก
เคร่า คอย
ช้าช้า มาจาก ชะช้า เป็นคำอุทานแสดงความดีใจหรือแปลกใจ
เช่นเชิงมิตรประดิษฐ์ทำ เหมือนกับนางที่ตั้งใจ
ซด สูดน้ำเข้าในปาก
แด ใจ
ตับเหล็ก ม้ามของหมู
ไตปลา เนื้อที่เป็นก้อนอยู่ในกระเพาะปลาบางชนิด นำมาหมักกับเกลือ นำมาปรุงอาหารแบบเครื่องจิ้ม
ทองหลาง ต้นไม้ชนิดหนึ่ง ใบมนคล้ายใบโพธิ์
เทโพ ชื่อปลาน้ำจืดชนิดหนึ่ง ไม่มีเกล็ด
น้ำปลาญี่ปุ่น น้ำปลาสูตรพิเศษที่นำไปหมักกับซีอิ๊ว
นิทร นอน
ประทิ่น เครื่องหอม
ผักโฉม พืชชนิดหนึ่ง ชอบขึ้นในที่ชื้นแฉะ ลําต้นและกิ่งอวบน้ำ สีม่วง ใบรูปไข่
ผักหวาน พืชชนิดหนึ่ง ลักษณะเป็นพุ่ม ยอดกินได้
พร้อง พูดถึง
พล่า เครื่องกับข้าวชนิดหนึ่ง คล้ายยํา มักใช้เนื้อดิบทำให้สุกด้วยของเปรี้ยว เช่น มะนาว
ไฟฟอน กองไฟที่ดับแล้วแต่ยังระอุอยู่
ภุญช์ รับประทาน
มัสมั่น แกงชนิดหนึ่งปรุงด้วยเครื่องเทศ เช่น ยี่หร่า ลูกกระวาน ใบกระวาน อบเชย กานพลู เป็นต้น
มือนาง ฝีมือนาง
เมืองบน เมืองฟ้า สวรรค์
ยำใหญ่ อาหารประเภทยำแบบไทยที่ใส่แตงกวา ไข่ต้ม กุ้งต้ม หมูต้ม ปรุงให้มีรสเปรี้ยว เค็ม หรือหวานด้วยก็ได้
ยี่หร่า เครื่องเทศชนิดหนึ่งกลิ่นหอมฉุน เม็ดรี เล็ก ๆ
รังนก รังของนกอีแอ่นชนิดหนึ่ง เมื่อแช่นํ้ามีลักษณะคล้ายวุ้น กินได้
รางชาง สวยงาม
เรียม คําใช้แทนตัวผู้พูดสําหรับผู้ชาย
ลดหลั่นชั้นชอบกล มีลวดลายเป็นชั้นดูสวยงาม
ล่าเตียง ชื่ออาหารว่างอย่างหนึ่งใช้ไข่โรยเป็นร่างแห ห่อไส้ซึ่งทำด้วยกุ้งผัดกับเครื่องปรุง ให้มีขนาดพอดีคำ
ลูกเอ็น ลูกเฮ็ล คือ ลูกกระวาน
เสวย กิน
เสาวคนธ์ ของหอม
แสร้งว่า เครื่องจิ้มที่ทำด้วยเนื้อปลาย่าง หรือกุ้ง แทนการใช้ไตปลา
หมูแนม อาหารว่าง ทำด้วยเนื้อหมู และข้าวคั่วโม่
หรุ่ม ชื่ออาหารอย่างหนึ่งคล้ายล่าเตียง ไส้ทําด้วยหมูหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ ห่อใหญ่กว่าล่าเตียง
หื่นหอม หอมมากจนเร้าอารมณ์
เหลือตรา เหลือที่จะพรรณนาได้
อ่อม ชื่อแกงชนิดหนึ่ง คล้ายแกงคั่ว แต่ใส่มะระ มักแกงกับปลาดุก
อาวรณ์ ห่วงใย คิดกังวลถึง
โอชา มีรสดี อร่อย

 

 

รสชาตินี้ที่คิดถึง: ถอดคำประพันธ์กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน

หลังจากเรียนรู้คำศัพท์จนได้ที่ เรามาดูกันดีกว่าว่าอาหารในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานจะน่ารับประทานขนาดไหน ความรักที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงมีต่อสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินีจะมากมายสักเท่าไหร่ มาเริ่มแปลไปพร้อม ๆ กันเลย

แต่ถอดบทประพันธ์เฉย ๆ อาจจะยังท้าทายไม่พอ เราขอท้าให้เพื่อน ๆ นับชื่ออาหารไปด้วย แปลจบแล้วก็มาดูกันหน่อยว่า ‘กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานมีอาหารทั้งหมดกี่ชนิด’ ค่อย ๆ นับนะ อย่าแอบไปดูเฉลยก่อนล่ะ

มัสมั่น

แกงไก่มัสมั่นเนื้อ

นพคุณ พี่เอย

หอมยี่หร่ารสฉุน

เฉียบร้อน

ชายใดบริโภคภุญช์

พิศวาส หวังนา

แรงอยากยอหัตถ์ข้อน

อกให้หวนแสวงฯ


มัสมั่นแกงแก้วตา

หอมยี่หร่ารสร้อนแรง

ชายใดได้กลืนแกง

แรงอยากให้ใฝ่ฝันหา

แกงมัสมั่นไก่ที่น้องทำมีกลิ่นหอมของยี่หร่าและมีรสชาติที่ร้อนแรง ผู้ชายคนไหนได้รับปะทานแกงนี้เข้าไปก็จะต้องหลงรักฝันใฝ่ในตัวน้อง รวมทั้งติดใจในรสชาติ อยากจะกลับมารับประทานอีก

ยำใหญ่

ยำใหญ่ใส่สารพัด

วางจานจัดหลายเหลือตรา

รสดีด้วยน้ำปลา

ญี่ปุ่นล้ำย้ำยวนใจ

ยำใหญ่มีเครื่องต่าง ๆ ครบครัน จัดจานอย่างสวยงามสุดจะพรรณนา ยิ่งปรุงรสด้วยน้ำปลาญี่ปุ่น ก็ยิ่งทำให้น่าลิ้มลองเป็นที่สุด

ตับเหล็ก-1

ตับเหล็กลวกหล่อนต้ม

เจือน้ำส้มโรยพริกไทย

โอชาจะหาไหน

ไม่มีเทียบเปรียบมือนาง

น้องทำตับเหล็กลวกใส่น้ำส้มและพริกไทยเล็กน้อย รสชาติของตับเหล็กลวกนี้อร่อยมากแบบหากินที่ไหนไม่ได้อีกแล้ว อาหารนี้ไม่มีใครทำอร่อยสู้ฝีมือของน้องได้เลย

หมูแนม

หมูแนมแหลมเลิศรส

พร้อมพริกสดใบทองหลาง

พิศห่อเห็นรางชาง

ห่างห่อหวนป่วนใจโหย

หมูแนมรสชาติอร่อยเลิศ มาพร้อมกับเครื่องเคียงอย่างพริกสดและใบทองหลางมองดูแล้วสวยงาม ยามใดที่พี่ห่างห่อหมูแนม (ไม่ได้กินหมูแนมนาน ๆ) ก็จะทำให้พี่ปั่นป่วนหัวใจ คิดถึงแต่น้องอยู่ทุกเวลา

ก้อยกุ้ง

ก้อยกุ้งปรุงประทิ่น

วางถึงลิ้นดิ้นแดโดย

รสทิพย์หยิบมาโปรย

ฤๅจะเปรียบเทียบทันขวัญ

ก้อยกุ้งปรุงเสร็จแล้วกลิ่นหอมมากราวกับอาหารทิพย์บนสวรรค์ เมื่อสัมผัสถูกลิ้นมีความอร่อยมากจนแทบขาดใจ จึงไม่มีใครที่มีฝีมือปรุงอาหารเทียบน้องได้

แกงเทโพ

เทโพพื้นเนื้อท้อง

เป็นมันย่องล่องลอยมัน

น่าซดรสครามครัน

ของสวรรค์เสวยรมย์

แกงเทโพใช้เนื้อส่วนท้องของปลาเทโพในการปรุง ทำให้น้ำแกงมีความมัน มองดูน่าซด รสชาติก็อร่อยมากเปรียบเหมือนอาหารบนสวรรค์

ขนมจีนน้ำยา

ความรักยักเปลี่ยนท่า

ทำน้ำยาอย่างแกงขม

กลอ่อมกล่อมเกลี้ยงกลม

ชมไม่วายคลับคล้ายเห็น

ด้วยความรักของน้องที่มีต่อพี่ น้องจึงเปลี่ยนมาทำน้ำยา (ขนมจีน) แบบแกงขม รสชาติกลมกล่อมคล้ายแกงอ่อมมะระ ทำให้พี่ต้องชมฝีมือของน้องไม่ขาดปาก และเหมือนจะเห็นหน้าน้องตลอดเวลา

ข้าวหุง

ข้าวหุงปรุงอย่างเทศ

รสพิเศษใส่ลูกเอ็น

ใครหุงปรุงไม่เป็น

เช่นเชิงมิตรประดิษฐ์ทำ

ข้าวหุงเครื่องเทศนี้มีรสชาติพิเศษยิ่งขึ้นเมื่อใส่ลูกกระวานลงไป ใครหุงข้าวนี้ก็ไม่อร่อยเท่าน้องที่ตั้งใจหุงเลย

แกงคั่ว

เหลือรู้หมูป่าต้ม

แกงคั่วส้มใส่ระกำ

รอยแจ้งแห่งความขำ

ช้ำทรวงเศร้าเจ้าตรากตรอม

น้องมีความรู้เกี่ยวกับการทำอาหารมาก ดูจากการนำเอาหมูป่ามาต้มทำแกงคั่วส้มใส่ระกำ ทำให้เห็นความลับระหว่างพี่กับน้อง ซึ่งมีแต่ความเจ็บช้ำระกำใจ

พล่าเนื้อ

 

๏ ช้าช้าพล่าเนื้อสด

ฟุ้งปรากฏรสหื่นหอม

คิดความยามถนอม

สนิทเนื้อเจือเสาวคนธ์

พล่าเนื้อสดส่งกลิ่นหอมฟุ้งมากจนเร้าอารมณ์ของพี่ ทำให้คิดถึงครั้งเมื่อเราเคยทะนุถนอมมอบความรักใคร่ให้แก่กัน ได้มีโอกาสใกล้ชิดกันจนได้กลิ่นกายหอม ๆ ของน้อง

ล่าเตียง

 

ล่าเตียงคิดเตียงน้อง

นอนเตียงทองทำเมืองบน

ลดหลั่นชั้นชอบกล

ยลอยากนิทรคิดแนบนอน

เห็นล่าเตียงแล้วพี่ก็คิดถึงเตียงนอนของน้อง ซึ่งเป็นเตียงทองอันมีลวดลายเป็นชั้น ๆ สวยงามเหมือนเตียงบนสวรรค์ เห็นแล้วก็ทำให้คิดอยากนอนกับน้อง

หรุ่ม

 

เห็นหรุ่มรุมทรวงเศร้า

รุ่มรุ่มเร้าคือไฟฟอน

เจ็บไกลใจอาวรณ์

ร้อนรุมรุ่มกลุ้มกลางทรวง

พอเห็นหรุ่ม ความเศร้าโศกก็เข้ามารุมเร้าร้อนระอุอยู่ในอก ความเจ็บปวดด้วยใจคิดถึงน้องนี้ทำให้พี่ร้อนรุ่มหัวใจ

รังนก

 

๏ รังนกนึ่งน่าซด

โอชารสกว่าทั้งปวง

นกพรากจากรังรวง

เหมือนเรียมร้างห่างห้องหวน

รังนกนึ่งน่ารับประทาน รสชาติก็อร่อยกว่าอาหารอื่น ๆ การที่นกต้องพรากจากรังก็เปรียบเหมือนกับตัวพี่ที่ต้องพลัดพรากจากน้องไป

แสร้งว่า

ไตปลาเสแสร้งว่า

ดุจวาจากระบิดกระบวน

ใบโศกบอกโศกครวญ

ให้พี่เคร่าเจ้าดวงใจ

อาหารที่ดูเหมือนจะเป็นไตปลาแต่ความจริงคือ ‘แสร้งว่า’ ที่ทำเลียนไตปลา ทำให้พี่หวนคิดถึงคำพูดที่มีชั้นเชิงของน้อง พอเห็นใบโศกก็ทำให้พี่รู้ว่าน้องกำลังโศกเศร้าคร่ำครวญถึงพี่ ทำให้พี่เฝ้าคอยน้องอยู่ตลอดเวลา

แกงไตปลา

ผักโฉมชื่อเพราะพร้อง

เป็นโฉมน้องฤๅโฉมไหน

ผักหวานซ่านทรวงใน

ใคร่ครวญรักผักหวานนางฯ

ผักโฉมเป็นเป็นชื่อที่มีความไพเราะ แต่ก็ไม่รู้ว่ากล่าวถึงโฉมของน้องหรือใครกันแน่ แต่พอเอ่ยชื่อผักหวานแล้วรู้สึกถึงความหวานที่แผ่ซ่านไปทั้งหัวใจ ทำให้พี่คิดถึงความรักความอ่อนหวานของน้อง

เป็นยังไงกันบ้าง อ่านมาถึงตรงนี้เพื่อน ๆ นับอาหารกันได้กี่ชนิดเอ่ย ติ๊กต็อก ๆ เฉลยก็คืออออ กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานมีอาหารทั้งหมด ๑๖ ชนิด แต่ตัวเลขนี้นับเฉพาะตอนที่ยกมาให้เพื่อน ๆ เรียนนะ ยังไม่รวมรายการอาหารที่อยู่ในกาพย์เห่ชมเครื่องหวานและผลไม้

 

คุณค่าด้านวรรณศิลป์ของกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน

ไม่ใช่แค่อาหารที่รสเลิศ แต่คุณค่าทางวรรณศิลป์ที่อยู่ในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานนั้นก็เลิศไม่แพ้กัน ไม่ว่าจะเป็น...

๑. การสรรคำและเล่นเสียงให้เกิดความไพเราะ เช่น การเล่นเสียงวรรณยุกต์ในคำว่า ‘หรุ่ม’ ‘รุม’ ‘รุ่ม’ และการเล่นเสียงพยัญชนะในคำว่า ‘ร้อน’ ‘รุม’ ‘รุ่ม’ ซึ่งเห็นได้โดดเด่นมากในบทนี้…

เห็นหรุ่มรุมทรวงเศร้า

รุ่มรุ่มเร้าคือไฟฟอน

เจ็บไกลใจอาวรณ์

ร้อนรุมรุ่มกลุ้มกลางทรวง

๒. การเปรียบเทียบแบบอุปมา เปรียบสิ่งหนึ่งเป็นอีกสิ่งหนึ่ง เช่น การเปรียบเทียบแสร้งว่าที่เป็นชื่ออาหาร กับท่าทีการสนทนาของนางอันเป็นที่รักในบทนี้…

ไตปลาเสแสร้งว่า

ดุจวาจากระบิดกระบวน

ใบโศกบอกโศกครวญ

ให้พี่เคร่าเจ้าดวงใจ

๓. การกล่าวเกินจริง (อติพจน์) เช่น การพรรณนาว่ารสชาติของก้อยกุ้งนั้นอร่อยมาก แค่แตะปลายลิ้นก็รู้สึกอร่อยจนแทบจะขาดใจในบทนี้…

ก้อยกุ้งปรุงประทิ่น

วางถึงลิ้นดิ้นแดโดย

รสทิพย์หยิบมาโปรย

ฤๅจะเปรียบเทียบทันขวัญ

 

นอกจากการพรรณนาถึงอาหารเลิศรส บรรยายความรัก ความคิดถึง และความทรมานใจในช่วงเวลาที่ต้องพลัดพรากจากนางอันเป็นที่รัก กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานยังถ่ายทอดวัฒนธรรมด้านอาหารการกินผ่านอาหารพื้นบ้าน อาหารชาววัง ทั้งสัญชาติไทย จีน มุสลิมไว้อย่างกลมกลืน และถึงอาหารส่วนใหญ่จะเป็นตำรับโบราณที่หาทานได้ยาก เพื่อน ๆ ก็สามารถตามรอยกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน สวมบทบาทเป็นสาวชาววังส่งตรงจากห้องเครื่องได้ใน รายการกระจกหกด้าน ตอน สำรับในกาพย์เห่รัชกาลที่ ๒ หรือจะดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน StartDee แล้วไปทัวร์ครัว StartDee กับครูหนึ่งก็สนุกไม่แพ้กัน แถมเพื่อน ๆ ยังสามารถอ่านบทเรียนออนไลน์วิชาภาษาไทยได้อีกนะ มีทั้งเรื่องศิลาจารึกหลักที่ ๑ และนิราศภูเขาทอง เลย

 


ขอบคุณข้อมูลจาก: ธีรศักดิ์ จิระตราชู (ครูหนึ่ง)

Reference: 

หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย ชุด วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ, 2551. 

ชลดา เรืองรักษ์ลิขิต. กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน กาพย์เห่นิราศแรมรสร้าง. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2009. 

ปรามินทร์ เครือทอง. “ขัติยราชปฏิพัทธ รักเร้นของรัชกาลที่ 2.” ศิลปวัฒนธรรม, 6 Sept. 2020, www.silpa-mag.com/history/article_6750. 

แสดงความคิดเห็น